Неге жұмыс істейді?
Әр тетіктің астында белгілі зерттеу тұр. Диктанттар – мектеп нормасымен, ересектер бөлімі – Тіл комитетінің лексика-грамматикалық минимумымен.
- 01
Іргелес даму өрісі
Л. Выготский
Оқыту баланың өзі істей алатыны мен көмекпен істей алатынының арасында жүруі керек.
Сауатта: Деңгей бір-ақ қадам жоғары болады: қатарынан үш жұмысты жақсы жазса – келесі деңгей ашылады, ауырласа – үнсіз төмендейді. Мектеп бағдарламасы – ең төменгі деңгей, шек емес: сыныбының бөлімдерін бітірген бала келесі деңгейге өте береді.
Дереккөз: Выготский Л. С. Мышление и речь. 1934; Vygotsky L. S. Mind in Society. Harvard University Press, 1978.
- 02
Меңгеріп барып өту
Б. Блум, mastery learning
Бала келесі тақырыпқа уақыт өткені үшін емес, алдыңғысын меңгергені үшін өтеді; әркім өз қарқынымен жүреді.
Сауатта: Ережені білетін бала 6 сұрақтық тексеруден өтіп, бөлімді секіріп өтеді (6-ның 5-і дұрыс болса). Өтпесе – сол бөлімнің бірінші сабағы ашылады.
Дереккөз: Bloom B. S. Learning for Mastery. Evaluation Comment, 1968, 1(2).
- 03
Көмекті біртіндеп алу
Дж. Брунер, scaffolding
Көмек уақытша болуы керек; алынбаса, бала соған тәуелді болып қалады.
Сауатта: Мәтін алдымен бөлікпен, сосын сөйлеммен, ең соңында тұтас оқылады. Ереже де бірден берілмейді: алдымен бала өзі іздейді.
Дереккөз: Wood D., Bruner J. S., Ross G. The role of tutoring in problem solving. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 1976, 17(2): 89–100.
- 04
Оқу табыстылығы
Б. Розеншайн
Жаттығуда дұрыс орындау үлесі шамамен 80% болғанда үйрену ең жақсы жүреді.
Сауатта: Тапсырма сол жолаққа қарай таңдалады: тым оңай да, тым қиын да берілмейді.
Дереккөз: Rosenshine B. Principles of Instruction. American Educator, 2012, 36(1): 12–19.
- 05
Еске түсіре жаттығу
retrieval practice
Көшіріп жазудан гөрі есте сақтап жазу әлдеқайда берік.
Сауатта: Диктант пен мазмұндаманың өзі – таза осы: мәтін көз алдында тұрмайды.
Дереккөз: Roediger H. L., Karpicke J. D. Test-enhanced learning. Psychological Science, 2006, 17(3): 249–255.
- 06
Аралық қайталау
Лейтнер жүйесі
Меңгерілген нәрсе азаятын жиілікпен қайталанбаса ұмытылады.
Сауатта: Баланың өз қатесі 1, 2, 4, 8 күннен кейін ойында қайта шығады. Бес рет дұрыс тапса – үйренілді деп саналады.
Дереккөз: Leitner S. So lernt man lernen. 1972; Cepeda N. J. et al. Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 2006, 132(3): 354–380.
- 07
Метатаным
Дж. Флейвелл
Өз білімін дұрыс бағалай алатын адам тезірек үйренеді.
Сауатта: Тексермес бұрын «нешеуін дұрыс жаздым деп ойлайсың?» деп сұралады да, болжам нәтижемен салыстырылады.
Дереккөз: Flavell J. H. Metacognition and cognitive monitoring. American Psychologist, 1979, 34(10): 906–911.
- 08
Бейімді оқыту
адаптивті оқыту
Әркім өз деңгейінен, өз қарқынымен үйренеді: тапсырма оқушының нәтижесіне қарай таңдалады.
Сауатта: Әр жұмыстың нәтижесі есте сақталады. Келесі мәтін, деңгей және жаттығатын қате соған қарай таңдалады – екі бала бір жолмен жүрмейді.
Дереккөз: Pane J. F. et al. Continued Progress: Promising Evidence on Personalized Learning. RAND Corporation, 2015.
- 09
Өсу ойлауы
К. Дуэк
Баланың «қабілетін» емес, еңбегін мақтаса, ол қиындықтан қашпайды, қателессе қайта талпынады.
Сауатта: Мақтау еңбекке арналады: «Ойланып таптың», «Тырысқаның көрініп тұр»; «мықтысың» деп айтылмайды. Қате – жаза емес: ереже айтылып, қайта байқатылады. Мұғалім мен ата-анаға да осындай дайын сөздер беріледі.
Дереккөз: Mueller C. M., Dweck C. S. Praise for intelligence can undermine children's motivation and performance. Journal of Personality and Social Psychology, 1998, 75(1): 33–52.
- 10
Ойын әдісі
геймификация
Ұпай, марапат, қатарынан жаттыққан күндер ынтаны арттырып, жаттығуды күнделікті әдетке айналдырады.
Сауатта: Жұлдыз, белгіше, қатарынан жазған күндер, баланың өз қатесінен құрылған «Дұрысын тап» пен «Үтірді қой» ойындары. Балалар бір-бірімен салыстырылмайды.
Дереккөз: Sailer M., Homner L. The gamification of learning: a meta-analysis. Educational Psychology Review, 2020, 32: 77–112.