Мазмұнға өту

Екі сөйлемді бір сөйлемге қалай біріктіреміз?

Мектеп бағдарламасы: 4-сынып

Екі қысқа сөйлемді «ал», «бірақ», «-ғандықтан», «-ып» арқылы бір сөйлемге біріктіруге болады. Сонда үтір қойылады.

Ереже

  • Бірінші іс екіншісіне себеп болса, «-ғандықтан» (-гендіктен) жалғанады, одан кейін үтір қойылады.
  • Екі адамның әр түрлі ісін салыстырғанда «ал» қолданылады, оның алдына үтір қойылады.
  • Екінші іс біріншісіне қарсы келсе, «бірақ» қолданылады, оның алдына үтір қойылады.
  • Бір адам екі істі қатар істесе, бірінші етістікке -ып, -іп, -п жалғанады, одан кейін үтір қойылады; бастауыш қайталанбайды.

Мысалдар

  • Жаңбыр жауды. Біз үйде отырдық.

    ✓ Жаңбыр жауғандықтан, біз үйде отырдық.

    ✗ Қате: Жаңбыр жауды, бірақ біз үйде отырдық.

  • Айгүл кітап оқыды. Асқар сурет салды.

    ✓ Айгүл кітап оқыды, ал Асқар сурет салды.

    ✗ Қате: Айгүл кітап оқыды, сондықтан Асқар сурет салды.

  • Күн суық болды. Біз далаға шықтық.

    ✓ Күн суық болды, бірақ біз далаға шықтық.

    ✗ Қате: Күн суық болғандықтан, біз далаға шықтық.

  • Әжем бауырсақ пісірді. Әжем шай қойды.

    ✓ Әжем бауырсақ пісіріп, шай қойды.

    ✗ Қате: Әжем бауырсақ пісіріп, әжем шай қойды.

  • Ауа райы жақсы болды. Біз тауға бардық.

    ✓ Ауа райы жақсы болғандықтан, біз тауға бардық.

    ✗ Қате: Ауа райы жақсы болды, бірақ біз тауға бардық.

  • Дәурен футбол ойнайды. Айым домбыра тартады.

    ✓ Дәурен футбол ойнайды, ал Айым домбыра тартады.

    ✗ Қате: Дәурен футбол ойнайды, сондықтан Айым домбыра тартады.

  • Інім ойнағысы келді. Анам рұқсат бермеді.

    ✓ Інім ойнағысы келді, бірақ анам рұқсат бермеді.

    ✗ Қате: Інім ойнағысы келді, сондықтан анам рұқсат бермеді.

  • Мен сабағымды оқыдым. Мен ойнауға шықтым.

    ✓ Мен сабағымды оқып, ойнауға шықтым.

    ✗ Қате: Мен сабағымды оқып, мен ойнауға шықтым.

Өзіңді тексер

  1. 1. Қайсысы дұрыс?

    • • Жаңбыр жауды біз үйде отырдық.
    • • Жаңбыр жауды, бірақ біз үйде отырдық.
    • • Жаңбыр жауғандықтан, біз үйде отырдық.
    Жауабын көру

    Жаңбыр жауғандықтан, біз үйде отырдық. – Бірінші іс екіншісіне себеп болса, «-ғандықтан» (-гендіктен) жалғанады, одан кейін үтір қойылады.

  2. 2. Қайсысы дұрыс?

    • • Айгүл кітап оқыды Асқар сурет салды.
    • • Айгүл кітап оқыды, ал Асқар сурет салды.
    • • Айгүл кітап оқыды, сондықтан Асқар сурет салды.
    Жауабын көру

    Айгүл кітап оқыды, ал Асқар сурет салды. – Екі адамның әр түрлі ісін салыстырғанда «ал» қолданылады, оның алдына үтір қойылады.

  3. 3. Қайсысы дұрыс?

    • • Күн суық болды біз далаға шықтық.
    • • Күн суық болды, бірақ біз далаға шықтық.
    • • Күн суық болғандықтан, біз далаға шықтық.
    Жауабын көру

    Күн суық болды, бірақ біз далаға шықтық. – Екінші іс біріншісіне қарсы келсе, «бірақ» қолданылады, оның алдына үтір қойылады.

  4. 4. Қайсысы дұрыс?

    • • Әжем бауырсақ пісірді әжем шай қойды.
    • • Әжем бауырсақ пісіріп, шай қойды.
    • • Әжем бауырсақ пісіріп, әжем шай қойды.
    Жауабын көру

    Әжем бауырсақ пісіріп, шай қойды. – Бір адам екі істі қатар істесе, бірінші етістікке -ып, -іп, -п жалғанады, одан кейін үтір қойылады; бастауыш қайталанбайды.

Осы ережені ойнап жаттық

Басқа ережелер