Үтір қайда қойылады?
Мектеп бағдарламасы: 4-сыныптан
Үтір сөйлемді бөліктерге бөледі: оқығанда сол жерде кідіріс жасаймыз.
Ереже
- Үтір сөйлемдегі бөліктерді ажыратады: санап айтқан сөздердің арасына (алма, алмұрт, өрік) және бір сөйлемдегі екі ойдың арасына қойылады.
- Үтір бірыңғай мүшелердің арасына, қаратпа сөзден кейін және құрмалас сөйлемнің жігіне қойылады: алма, өрік, шие.
Мысалдар
✓ Ағаштардың жапырақтары сарғайып, жерге түсе бастады.
✗ Қате: Ағаштардың жапырақтары сарғайып жерге түсе бастады.
✓ Балалар шана алып, төбеге шықты.
✗ Қате: Балалар шана алып төбеге шықты.
✓ Әжем маған ертегі, жұмбақ, тақпақ айтады.
✗ Қате: Әжем маған ертегі жұмбақ тақпақ айтады.
✓ Атам бақшаға алма, өрік, шие екті.
✗ Қате: Атам бақшаға алма өрік шие екті.
✓ Онда ертегі, өлең, әңгіме кітаптары тұр.
✗ Қате: Онда ертегі өлең әңгіме кітаптары тұр.
✓ Балалар айғайлап, қуанып жүр.
✗ Қате: Балалар айғайлап қуанып жүр.
✓ Жеңіс те, жеңіліс те бар.
✗ Қате: Жеңіс те жеңіліс те бар.
✓ Ол жұмсақ, аппақ, ақылды.
✗ Қате: Ол жұмсақ аппақ ақылды.
Өзіңді тексер
1. Қайсысы дұрыс?
- • Ағаштардың жапырақтары сарғайып жерге түсе бастады.
- • Ағаштардың жапырақтары сарғайып, жерге түсе бастады.
Жауабын көру
Ағаштардың жапырақтары сарғайып, жерге түсе бастады. – Үтір сөйлемдегі бөліктерді ажыратады: санап айтқан сөздердің арасына (алма, алмұрт, өрік) және бір сөйлемдегі екі ойдың арасына қойылады.
2. Қайсысы дұрыс?
- • Балалар шана алып төбеге шықты.
- • Балалар шана алып, төбеге шықты.
Жауабын көру
Балалар шана алып, төбеге шықты. – Үтір сөйлемдегі бөліктерді ажыратады: санап айтқан сөздердің арасына (алма, алмұрт, өрік) және бір сөйлемдегі екі ойдың арасына қойылады.
3. Қайсысы дұрыс?
- • Әжем маған ертегі жұмбақ тақпақ айтады.
- • Әжем маған ертегі, жұмбақ, тақпақ айтады.
Жауабын көру
Әжем маған ертегі, жұмбақ, тақпақ айтады. – Үтір сөйлемдегі бөліктерді ажыратады: санап айтқан сөздердің арасына (алма, алмұрт, өрік) және бір сөйлемдегі екі ойдың арасына қойылады.
4. Қайсысы дұрыс?
- • Атам бақшаға алма өрік шие екті.
- • Атам бақшаға алма, өрік, шие екті.
Жауабын көру
Атам бақшаға алма, өрік, шие екті. – Үтір сөйлемдегі бөліктерді ажыратады: санап айтқан сөздердің арасына (алма, алмұрт, өрік) және бір сөйлемдегі екі ойдың арасына қойылады.
Басқа ережелер
- Ы мен І2–4 сынып
- Ә мен А2–4 сынып
- Ө мен О2–4 сынып
- Ү, Ұ және У2–4 сынып
- Қ, Ғ, Ң2–4 сынып
- Бас әріп2-сынып
- Нүкте, сұрақ және леп белгісі2-сынып
- Қаратпа және қыстырма сөз3-сынып
- Бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша3-сынып
- Төл сөздің тыныс белгілері5-сынып
- Бірге, бөлек, дефис арқылы жазу6-сынып
- Ма, ме, ба, бе, па, пе7-сынып
- Күрделі атаулардың бас әрпі8-сынып
- Екі сөйлемді біріктіру4-сынып
- Көптік жалғау: -лар, -дар, -тар
- Барыс септік: -ға, -ге, -қа, -ке
- Қ, К, П әріптерінің ғ, г, б болуы
- Ілік септік: -ның, -дың, -тың
- Табыс септік: -ны, -ды, -ты
- Жатыс септік: -да, -де, -та, -те
- Шығыс септік: -дан, -нан, -тан
- Тәуелдік жалғау: менің, сенің, оның
- Сөз тәртібі
- Кім? жұрнағы: -шы, -ші, -ушы
- Қандай? жұрнағы: -лы, -ды, -ты