Бастауыш пен баяндауыш арасына сызықша қашан қойылады?
Мектеп бағдарламасы: 3-сынып
Сөйлемнің екі басты мүшесі де зат есім болса, олардың арасына сызықша қойылады.
Ереже
- Су – тіршілік көзі. Су деген не? Тіршілік көзі. Бір заттың не екенін екінші зат атымен айтсақ, арасына сызықша қоямыз (бастауыш пен баяндауыш – екеуі де зат есім).
- Су мөлдір. Су қандай? Мөлдір. Екінші сөз заттың қандай екенін айтса (сын есім), сызықша қойылмайды.
Мысалдар
✓ Су – тіршілік көзі.
✗ Қате: Су тіршілік көзі.
✓ Су мөлдір.
✗ Қате: Су – мөлдір.
✓ Абай – ұлы ақын.
✗ Қате: Абай ұлы ақын.
✓ Кітап – білім бұлағы.
✗ Қате: Кітап білім бұлағы.
✓ Наурыз – көктем мерекесі.
✗ Қате: Наурыз көктем мерекесі.
✓ Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы.
✗ Қате: Домбыра қазақтың ұлттық аспабы.
✓ Түлкі – жабайы аң.
✗ Қате: Түлкі жабайы аң.
✓ Менің әкем – дәрігер.
✗ Қате: Менің әкем дәрігер.
Өзіңді тексер
1. Қайсысы дұрыс?
- • Су тіршілік көзі.
- • Су – тіршілік көзі.
- • Су, тіршілік көзі.
Жауабын көру
Су – тіршілік көзі. – Су – тіршілік көзі. Су деген не? Тіршілік көзі. Бір заттың не екенін екінші зат атымен айтсақ, арасына сызықша қоямыз (бастауыш пен баяндауыш – екеуі де зат есім).
2. Қайсысы дұрыс?
- • Су мөлдір.
- • Су – мөлдір.
- • Су, мөлдір.
Жауабын көру
Су мөлдір. – Су мөлдір. Су қандай? Мөлдір. Екінші сөз заттың қандай екенін айтса (сын есім), сызықша қойылмайды.
3. Қайсысы дұрыс?
- • Абай ұлы ақын.
- • Абай – ұлы ақын.
- • Абай, ұлы ақын.
Жауабын көру
Абай – ұлы ақын. – Су – тіршілік көзі. Су деген не? Тіршілік көзі. Бір заттың не екенін екінші зат атымен айтсақ, арасына сызықша қоямыз (бастауыш пен баяндауыш – екеуі де зат есім).
4. Қайсысы дұрыс?
- • Кітап білім бұлағы.
- • Кітап – білім бұлағы.
- • Кітап, білім бұлағы.
Жауабын көру
Кітап – білім бұлағы. – Су – тіршілік көзі. Су деген не? Тіршілік көзі. Бір заттың не екенін екінші зат атымен айтсақ, арасына сызықша қоямыз (бастауыш пен баяндауыш – екеуі де зат есім).
Басқа ережелер
- Ы мен І2–4 сынып
- Ә мен А2–4 сынып
- Ө мен О2–4 сынып
- Ү, Ұ және У2–4 сынып
- Қ, Ғ, Ң2–4 сынып
- Бас әріп2-сынып
- Үтір4-сыныптан
- Нүкте, сұрақ және леп белгісі2-сынып
- Қаратпа және қыстырма сөз3-сынып
- Төл сөздің тыныс белгілері5-сынып
- Бірге, бөлек, дефис арқылы жазу6-сынып
- Ма, ме, ба, бе, па, пе7-сынып
- Күрделі атаулардың бас әрпі8-сынып
- Екі сөйлемді біріктіру4-сынып
- Көптік жалғау: -лар, -дар, -тар
- Барыс септік: -ға, -ге, -қа, -ке
- Қ, К, П әріптерінің ғ, г, б болуы
- Ілік септік: -ның, -дың, -тың
- Табыс септік: -ны, -ды, -ты
- Жатыс септік: -да, -де, -та, -те
- Шығыс септік: -дан, -нан, -тан
- Тәуелдік жалғау: менің, сенің, оның
- Сөз тәртібі
- Кім? жұрнағы: -шы, -ші, -ушы
- Қандай? жұрнағы: -лы, -ды, -ты